Trong bối cảnh hội nhập và cạnh tranh toàn cầu ngày càng mạnh mẽ, việc mở rộng Khu kinh tế Vũng Áng gắn với Khu thương mại tự do được xem là bước đi chiến lược, tạo đột phá trong thu hút đầu tư. Tham luận tại Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Hà Tĩnh lần thứ XX, nhiệm kỳ 2025 - 2030, thay mặt Đảng bộ Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh, đồng chí Trần Việt Hà - Trưởng Ban đã làm rõ thêm những kết quả đạt được trên lĩnh vực phát triển hạ tầng, sản xuất - kinh doanh, dịch vụ logistics và cảng biển trong nhiệm kỳ năm qua. Đồng thời đề xuất phương hướng, nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm nhằm xây dựng mô hình thương mại tự do, thúc đẩy dòng chảy hàng hóa, dịch vụ và nguồn vốn đầu tư quy mô lớn, tạo động lực phát triển nhanh, bền vững trong nhiệm kỳ tới.
Trưởng ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh Hà Tĩnh Trần Việt Hà trình bày tham luận
Theo đồng chí Trần Việt Hà, quy hoạch tỉnh Hà Tĩnh thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 đã xác định KKT Vũng Áng là “trung tâm động lực tăng trưởng” của tỉnh. Nhiệm vụ phát triển KKT Vũng Áng đã được nêu rất rõ trong Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh lần thứ XX, nhiệm kỳ 2025 - 2030 cho thấy sự kỳ vọng rất lớn của Đảng bộ và Nhân dân tỉnh nhà đối với KKT Vũng Áng cũng như các doanh nghiệp, dự án đầu tư trên địa bàn; đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt và đồng bộ của cả hệ thống chính trị vì mục tiêu phát triển chung của toàn tỉnh.
Nhiệm kỳ qua, với sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo quyết liệt, sát sao của Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh, KKT Vũng Áng đã đạt được kết quả nổi bật trong thu hút đầu tư, đặc biệt là các dự án công nghiệp chiến lược, trọng điểm (như: khởi công và đưa vào vận hành thương mại Nhà máy Nhiệt điện Vũng Áng II; khánh thành Tổ hợp Nhà máy sản xuất ô tô điện, pin xe điện và khởi công khu công nghiệp Vinhomes Vũng Áng của Tập đoàn Vingroup; tiếp nhận đề xuất đầu tư Nhà máy thép không gỉ của Tập đoàn Sơn Hà và Tổ hợp cảng - kho khí LNG và Nhà máy điện khí LNG của Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng quốc gia Việt Nam,…) và giải quyết các khó khăn, vướng mắc của nhà đầu tư.
Qua đó, hoạt động của các doanh nghiệp, dự án trong KKT ngày càng ổn định, hiệu quả, đi vào chiều sâu, hàng năm đóng góp trên 25% tăng trưởng GRDP, hơn 95% kim ngạch xuất nhập khẩu, 60% tổng thu ngân sách, giải quyết việc làm cho hơn 20.000 lao động. Một số sản phẩm công nghiệp chủ lực như thép đóng góp 18%, điện đóng góp hơn 3% sản lượng cả nước…
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đã đạt được nói trên, chúng ta cần thẳng thắn nhìn nhận những hạn chế nhất định của KKT Vũng Áng. Đó là hạ tầng giao thông nội vùng, giao thông đối ngoại chưa được đầu tư đồng bộ; hạ tầng cảng biển, logistics đầu tư phát triển còn hạn chế; quỹ đất công nghiệp còn lại không nhiều, chưa đáp ứng với định hướng thu hút các dự án công nghiệp trọng điểm; công tác bồi thường, GPMB chưa đạt tiến độ đề ra; công nghiệp còn phụ thuộc rất lớn vào hoạt động của Formosa, chưa phát triển được hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ chuyên ngành thép, nhất là đối với khu vực kinh tế tư nhân trong nước.
Nhà máy Nhiệt điện Vũng Áng
Trong bối cảnh hiện nay, khi các động lực cũ đang mất dần lợi thế, để phát triển kinh tế của quốc gia nói chung và của tỉnh nói riêng cần dựa vào những đột phá chiến lược mới. Đối với KKT Vũng Áng, đến nay tổng diện tích đất công nghiệp đã cho thuê là gần 3.900 ha, chiếm khoảng 80% tổng diện tích đất công nghiệp theo quy hoạch. Trong khi đó, nhu cầu về quỹ đất của các nhà đầu tư đang rất lớn, đặc biệt là định hướng thu hút đầu tư phát triển công nghiệp hỗ trợ chuyên ngành thép và ô tô, xe máy điện và các dịch vụ, công nghiệp phụ trợ cho các dự án công nghiệp nền tảng lớn, mang tính động lực khác được triển khai. Do đó, yêu cầu đặt ra trước mắt là cần mở rộng không gian phát triển của Khu kinh tế để tạo quỹ đất thu hút các dự án đầu tư; đồng thời cần có giải pháp căn cơ, lâu dài để kiến tạo môi trường đầu tư hấp dẫn, tạo “cú hích” thúc đẩy tăng trưởng mạnh mẽ kinh tế - xã hội của tỉnh, của vùng và quốc gia.
Kinh nghiệm của nhiều quốc gia thành công trên thế giới cho thấy mô hình Khu thương mại tự do được đánh giá là một công cụ hiệu quả để thu hút đầu tư, thúc đẩy thương mại và chuyển giao công nghệ. Đây là khu vực có mức độ mở cửa cao, hưởng cơ chế ưu đãi đặc biệt, hạ tầng kỹ thuật - dịch vụ đồng bộ, hiện đại cùng phương thức quản lý linh hoạt, phù hợp với yêu cầu hội nhập và cạnh tranh quốc tế. Các Khu thương mại tự do đóng vai trò đầu tàu tăng trưởng kinh tế vùng và quốc gia, là cửa ngõ kết nối với kinh tế toàn cầu, đồng thời tạo động lực thúc đẩy cải cách thể chế và hiện đại hóa mô hình quản lý.
Hệ thống cảng nước sâu là lợi thế nổi bật của KKT Vũng Áng, tạo thuận lợi cho xuất nhập khẩu và logistics
Đối với Việt Nam, trong các văn bản, định hướng của Đảng đã xác định vai trò đột phá của mô hình Khu thương mại tự do trong phát triển kinh tế. Kết luận số 115-KL/TW của Bộ Chính trị đã khẳng định: “…lấy khu công nghiệp, khu chế xuất, khu thương mại tự do thế hệ mới làm cứ điểm chiến lược để tạo động lực phát triển cho các vùng và cả nước”. Điều này đã được cụ thể hóa bằng việc cho phép một số địa phương triển khai thí điểm nhằm tạo tiền đề cho việc nhân rộng trong tương lai. Tại Hà Tĩnh, KKT Vũng Áng sở hữu vị trí địa lý chiến lược vớicụm cảng nước sâu Vũng Áng - Sơn Dương và hệ thống giao thông đường bộ, đường thủy thuận lợi là lợi thế vượt trội để phát triển mô hình Khu thương mại tự do. Việc triển khai thành công mô hình này sẽ khai thác tối đa lợi thế sẵn có và tạo động lực phát triển mới cho KKT Vũng Áng nói riêng và tỉnh Hà Tĩnh nói chung.
Để khai thác tiềm năng, tận dụng cơ hội nhằm tiếp tục phát triển KKT Vũng Áng là “trung tâm động lực tăng trưởng” của tỉnh, của vùng trong giai đoạn mới, Đảng bộ Ban Quản lý KKT tỉnh đề xuất một số nhiệm vụ và giải pháp trọng tâm sau:
Thứ nhất, nâng cao nhận thức, tạo sự thống nhất, quyết tâm của cả hệ thống chính trị và sự đồng thuận của Nhân dân. Tập trung tuyên truyền về chủ trương, chính sách, ưu tiên các nguồn lực để phát triển KKT Vũng Áng gắn với việc mở rộng quy mô và thành lập Khu thương mại tự do.
Thứ hai, hoàn thiện quy hoạch, thể chế, tập trung huy động mọi nguồn lực để đầu tư đồng bộ, hiện đại hóa kết cấu hạ tầng. Hoàn thiện Đề án mở rộng KKT Vũng Áng, nghiên cứu xây dựng Đề án thành lập Khu thương mại tự do Vũng Áng với các cơ chế đặc thù, ưu tiên bố trí vốn đầu tư công trung hạn 2026 - 2030 để hoàn thiện hạ tầng, dẫn dắt các nguồn lực đầu tư khác trong xã hội.
Thứ ba, xây dựng môi trường đầu tư kinh doanh thực sự minh bạch, thông thoáng và cạnh tranh vượt trội. Đẩy mạnh cải cách hành chính, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, tăng cường ứng dụng chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo trong quản lý nhà nước, xúc tiến đầu tư trọng tâm, trọng điểm.
Thứ tư, chú trọng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Tăng cường liên kết giữa Nhà nước - Nhà trường - Nhà doanh nghiệp, giải quyết việc làm, nâng cao trình độ, tay nghề lao động điạ phương.
Thứ năm, chú trọng đảm bảo phát triển bền vững. Ưu tiên các ngành công nghiệp “xanh”, “sạch”, hiện đại, gắn phát triển kinh tế với phát triển xã hội, đảm bảo sinh kế cho người dân và bảo vệ môi trường.
Mở rộng Khu kinh tế Vũng Áng và định hướng thành lập Khu thương mại tự do không chỉ là sự gia tăng quy mô không gian mà còn là một bước đột phá về tư duy phát triển kinh tế. Điều này thể hiện quyết tâm chính trị mạnh mẽ, tinh thần đổi mới, sáng tạo, dám nghĩ dám làm của Hà Tĩnh trong việc thực hiện các chủ trương, nghị quyết của Đảng. Đây cũng là nền tảng quan trọng để Hà Tĩnh chuyển dịch sang mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế, góp phần hiện thực hóa khát vọng xây dựng một nước Việt Nam hùng cường, thịnh vượng, phát triển./.