Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Hà Tĩnh ban hành Kết luận số 04-KL/TU, thống nhất chủ trương nghiên cứu, xây dựng báo cáo về thành lập Khu thương mại tự do (Khu TMTD) Vũng Áng, được xem là bước đi chiến lược, mang tính đột phá. Đây không chỉ là quyết tâm chính trị nhằm khai thác tối đa tiềm năng “vàng” của Khu kinh tế (KKT) Vũng Áng, mà còn là khát vọng kiến tạo một môi trường đầu tư kinh doanh vượt trội, đưa Hà Tĩnh trở thành một cực tăng trưởng mới của khu vực và cả nước.
1. Yêu cầu cấp thiết từ thực tiễn
Trong bối cảnh các chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc sâu rộng, cạnh tranh chiến lược gia tăng, các mô hình kinh tế truyền thống như khu công nghiệp, khu kinh tế ven biển, dù đã đóng góp lớn, song đang dần bộc lộ giới hạn. Các mô hình này chủ yếu mới phát huy vai trò thu hút đầu tư sản xuất, chế biến, chưa phát triển đầy đủ các chức năng dịch vụ, tài chính, thương mại quốc tế và thiếu các cơ chế đột phá đủ mạnh để cạnh tranh quốc tế.
Tại Hà Tĩnh, KKT Vũng Áng - “trung tâm động lực tăng trưởng” của tỉnh - cũng đang đứng trước yêu cầu phải đổi mới. Với 80% diện tích đất công nghiệp theo quy hoạch đã được lấp đầy, KKT Vũng Áng cần một “cú hích” thực sự để tạo không gian phát triển mới và nâng tầm mô hình tăng trưởng.
Chủ trương phát triển Khu TMTD hoàn toàn phù hợp với định hướng của Trung ương. Kết luận số 115-KL/TW của Bộ Chính trị đã khẳng định vai trò của các Khu TMTD thế hệ mới như những “cứ điểm chiến lược” để tạo động lực phát triển cho các vùng và cả nước. Việc Việt Nam đã có mô hình thí điểm tại thành phố Đà Nẵng và thành phố Hải Phòng càng cho thấy đây là xu thế tất yếu.
2. Lợi thế “vàng” để Vũng Áng cất cánh
Lựa chọn Vũng Áng để phát triển Khu TMTD không phải là ngẫu nhiên, mà dựa trên những lợi thế so sánh vượt trội mà không nhiều địa phương có được.
Một là, vị trí địa chiến lược: KKT Vũng Áng là cửa ngõ ra biển gần nhất của Lào, Đông Bắc Thái Lan và một phần Myanmar. Đây là mắt xích trọng yếu trên tuyến hành lang kinh tế Đông - Tây, tạo điều kiện lý tưởng cho vai trò trung chuyển hàng hóa quốc tế.
Hai là, cảng biển nước sâu: Vũng Áng sở hữu cụm cảng nước sâu Vũng Áng - Sơn Dương, với khả năng tiếp nhận tàu trọng tải lên tới 300.000 DWT. Đây là yếu tố then chốt để hình thành một trung tâm logistics và thương mại quốc tế quy mô lớn.
Ba là, nền tảng hạ tầng và công nghiệp hiện hữu: KKT Vũng Áng đã có sẵn hệ thống hạ tầng kết nối đồng bộ (cao tốc Bắc - Nam, Quốc lộ 1, đường sắt...). Quan trọng hơn, nơi đây đã hình thành một hệ sinh thái công nghiệp với các nhà đầu tư chiến lược như Formosa, các nhà máy nhiệt điện lớn, và các dự án sản xuất ô tô, pin của Vingroup.
Ảnh: Cầu cảng Nhà máy Nhiệt điện Vũng Áng I, II, KKT Vũng Áng - Nguồn: Báo Hà Tĩnh
3. Mô hình “vượt trội” kiến tạo tương lai
Khác với các KKT thông thường, Khu TMTD Vũng Áng được định hướng phát triển theo mô hình phức hợp, hiện đại, đa chức năng. Dự kiến, Khu TMTD sẽ có quy mô khoảng 3.385 ha, được chia thành 7 khu chức năng chính. Mô hình này không chỉ tập trung vào sản xuất công nghiệp truyền thống mà được thiết kế để trở thành một hệ sinh thái kinh tế hoàn chỉnh, bao gồm các lĩnh vực trụ cột như:
- Sản xuất công nghệ cao: Gắn với cảng Sơn Dương và KCN Vinhomes, ưu tiên công nghiệp ô tô, cơ khí chế tạo.
- Trung tâm Logistics: Gắn với cảng Vũng Áng, phát triển dịch vụ kho bãi, hậu cần cảng.
- Tài chính - Thương mại - Đô thị: Phát triển các khu đô thị thông minh, trung tâm tài chính, ngân hàng, và đặc biệt là mô hình phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD).
“Cú hích” thực sự của Khu TMTD nằm ở các cơ chế, chính sách “vượt trội” dự kiến được áp dụng. Vận hành theo nguyên tắc “bên ngoài hải quan và bên trong lãnh thổ”, Khu TMTD sẽ cho phép mức độ tự do hóa cao về thương mại (miễn giảm thuế quan, thủ tục hải quan đơn giản), tự do hóa đầu tư (cơ chế một cửa, nới lỏng hạn chế tiếp cận thị trường), và tự do hóa tài chính (giao dịch ngoại tệ, luân chuyển vốn).
4. Thay lời kết
Quyết tâm chính trị đã có, lợi thế đã rõ ràng. Việc Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Hà Tĩnh thống nhất chủ trương lập báo cáo đề xuất cấp có thẩm quyền xem xét chấp thuận việc lập Đề án thành lập Khu TMTD Vũng Áng là bước đi đầu tiên trên một lộ trình dài, đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt của cả hệ thống chính trị. Dù còn nhiều thách thức trong việc xây dựng khung pháp lý và các tác động về xã hội, môi trường cần được kiểm soát chặt chẽ, nhưng việc thành lập Khu TMTD Vũng Áng được kỳ vọng sẽ tạo ra một động lực tăng trưởng đột phá. Đây không chỉ là câu chuyện của riêng Hà Tĩnh, mà còn góp phần củng cố vị thế của Việt Nam trên bản đồ thương mại - logistics khu vực, thực sự kiến tạo một môi trường đầu tư năng động và cạnh tranh vượt trội trong kỷ nguyên hội nhập mới.