Để làm rõ những tính toán phía sau quyết định này - từ động lực cốt lõi, lợi thế cạnh tranh cho đến cách tiếp cận phát triển bền vững trong giai đoạn tới, Nhadautu.vn có cuộc trao đổi với ông Trần Việt Hà - Trưởng Ban Quản lý KKT tỉnh Hà Tĩnh.

1. Tạo “cú hích” mới cho tăng trưởng kinh tế

Việc mở rộng KKT Vũng Áng lần này được xem là bước đi chiến lược dài hạn, ông có thể cho biết cụ thể hơn về kế hoạch này?

Ông Trần Việt Hà: Trong các định hướng phát triển lớn của tỉnh, KKT Vũng Áng đã được xác định rất rõ là trung tâm động lực tăng trưởng của Hà Tĩnh trong Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 và Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh nhiệm kỳ 2025-2030. Điều đó thể hiện kỳ vọng rất lớn của tỉnh đối với vai trò dẫn dắt của KKT Vũng Áng trong giai đoạn phát triển mới.

Thực tế những năm qua cho thấy, với sự chỉ đạo quyết liệt của tỉnh, KKT Vũng Áng đã thu hút nhiều dự án công nghiệp chiến lược, quy mô lớn như Nhiệt điện Vũng Áng II, tổ hợp sản xuất ô tô điện - pin xe điện của Vingroup, các dự án thép, LNG, điện gió… Hoạt động của doanh nghiệp ngày càng ổn định, đi vào chiều sâu, đóng góp hơn 25% tăng trưởng GRDP, trên 95% kim ngạch xuất nhập khẩu, khoảng 60% thu ngân sách và tạo việc làm cho hơn 20.000 lao động. Một số sản phẩm chủ lực như thép, điện cũng đã có vị thế nhất định trên quy mô quốc gia.

Tuy nhiên, cùng với những kết quả đó, KKT Vũng Áng đang tiết lộ những giới hạn phát triển. Hạ tầng giao thông và logistics chưa đồng bộ, đất công nghiệp còn lại không nhiều, công tác giải phóng mặt bằng nhưng khó khăn; công nghiệp vẫn phụ thuộc vào một số nền tảng nền tảng, trong khi hệ thống công nghiệp hỗ trợ sinh thái - nhất là khu vực kinh tế tư nhân trong nước - phát triển chưa tương xứng.

Đáng chú ý, khoảng 80% công việc đất công nghiệp theo quy hoạch đã được thiết kế, trong khi nhu cầu của các nhà tư vấn, đặc biệt trong lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ thép, ô tô điện và các dịch vụ phụ trợ cho các dự án lớn, đang tăng lên rất nhanh. Trong bối cảnh động lực tăng trưởng cũ thăng ngưỡng, việc mở rộng KKT Vũng Áng trở thành thành yêu cầu mang tính thực tiễn và chiến lược.

Không chỉ là mở rộng thêm đất đai, việc mở rộng KKT nỗ lực mở rộng không gian phát triển, tạo nền tảng dài hạn để kiến ​​trúc môi trường đầu tư hấp dẫn hơn, hình thành các chuỗi công nghiệp - dịch vụ có tính lan tỏa, từ đó tạo ra “cú hích” mới cho tăng trưởng kinh tế - xã hội của Hà Tĩnh, khu vực Bắc Trung Bộ và đóng góp cho sự tăng trưởng chung của cả nước.

Trong bối cảnh nhiều tập đoàn lớn trong và ngoài nước đang “đổ bộ” vào Vũng Áng, theo ông, lợi thế cạnh tranh nổi trội nhất của K KT Vũng Áng sau khi mở rộng so với các KKT ven biển khác trong khu vực là gì, thưa ông?

Ông Trần Việt Hà: Sau khi mở rộng, KKT Vũng Áng sẽ có tổng diện tích khoảng 67.998 ha, bao gồm cả phần đất liền và mặt nước, tạo nên một không gian phát triển đủ lớn để phát triển các dự án quy mô lớn, có tính lan tỏa cao. Lợi thế cạnh tranh nổi trội của KKT Vũng Áng, được đánh giá trong tương quan với các khu kinh tế ven biển khác, trước ngoài nằm ở vị trí chiến lược.

Đây là đầu mối giao thông, giao thương quốc tế quan trọng của vùng Bắc Trung Bộ, đóng vai trò cửa ngõ kết nối Trung, Thượng Lào và Đông Bắc Thái Lan ra biển. Ven bờ, Vũng Áng được định hướng là khu kinh tế đa ngành, đa lĩnh vực, với đất rộng, thuận lợi cho việc phát triển các tổ hợp công nghiệp - logistics - thương mại - dịch vụ gắn với cụm cú sâu Vũng Áng - Sơn Dương và hệ thống giao thông đường bộ, đường sắt quốc gia gia và quốc tế.

Ở tầm dài hạn, đây còn là khu kinh tế tổng hợp, có khả năng phát triển hài hòa giữa kinh tế, văn hóa, môi trường và quốc gia - an ninh; đồng thời đóng vai trò trung tâm liên kết, hỗ trợ, chia sẻ động lực tăng trưởng với các khu kinh tế lân cận ở khu vực Bắc Trung Bộ và duyên hải miền Trung.

2. Trọng tâm của KKT sẽ là các dự án quy mô lớn

Đề án xác định Vũng Áng là khu kinh tế đa ngành, trong đó công nghiệp nặng, mộng biển - logistics giữ vai trò trụ cột. Ban Quản lý KKT sẽ lựa chọn, sẵn sàng lọc nhà tư vấn như thế nào để vừa thu hút được dự án lớn, vừa bảo đảm phát triển bền vững, thân thiện môi trường?

Ông Trần Việt Hà: Chúng tôi xác định rõ việc thu hút đầu tư vào KKT Vũng Áng phải chuyển từ tư duy “chạy theo số lượng” sang “chọn lọc theo chất lượng”. Trọng tâm là những dự án quy mô lớn, có công nghệ cao cấp, có khả năng kết nối sâu vào ứng dụng chuỗi toàn cầu, tạo ra mức tăng giá trị cao và có cam kết rõ ràng về phát triển bền vững, bảo vệ môi trường.

Để làm được điều đó, trước khi hết, Tỉnh sẽ tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách theo hướng thông thoáng, minh bạch, tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng cho các nhà đầu tư. Song song, cải cách hành chính được thúc đẩy theo chiều sâu, thực chất hơn, lấy sự hài lòng của doanh nghiệp làm thước đo năng lực điều hành, đồng thời tăng cường phân cấp,ủy quyền cho Ban Quản lý KKT theo mô hình “một cửa - tại chỗ”, rút ​​ngắn tối đa thời gian xử lý thủ tục.

Bên bờ đó, công tác xúc tiến đầu tư sẽ được thực hiện có trọng tâm, trọng điểm, định hướng cho các tập đoàn, doanh nghiệp lớn trong và ngoài nước, đóng vai trò “đầu tàu”, tạo hệ sinh thái và lan thoát cho cơ sở doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Đặc biệt, môi trường yếu tố được đặt ở vị trí then chốt. Ban Quản lý sẽ tăng cường thẩm định, giám sát chặt chẽ, ưu tiên các ngành công nghiệp xanh, sạch, công nghệ hiện đại và hiển thị nói không với những dự án tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm cao. Mục tiêu cuối cùng là xây dựng KKT Vũng Áng phát triển bền vững, nơi tăng trưởng kinh tế gắn hài hòa với môi trường, xã hội và sinh thái lâu dài của người dân địa phương.

"KKT Vũng Áng sau gần 20 năm hình thành đã có nền tảng hạ tầng khá đồng bộ, từ giao thông đối lập, vỗ biển đến các khu công nghiệp trọng điểm. Việc mở rộng KKT lần này không phải làm lại từ đầu, mà là mở rộng trên cơ sở kế thừa, kết nối và phát huy hiệu quả hệ thống hạ tầng hiện hữu".

Ông Trần Việt Hà - Trưởng Ban quản lý KKT Tỉnh Hà Tĩnh.

Một trong những vấn đề dư luận quan tâm là nguồn lực đầu tư hạ tầng khi quy mô K KT tăng lên gần 68.000ha. Vì vậy, ông có thể chia sẻ rõ hơn về cách thức huy động và phân bổ nguồn lực, đặc biệt là vai trò của khu vực kinh tế tư nhân trong giai đoạn tới?

Ông Trần Việt Hà: KKT Vũng Áng sau gần 20 năm hình thành đã có nền tảng hạ tầng khá đồng bộ, từ giao thông đối ngoại, mọt biển đến các khu công nghiệp trọng điểm. Việc mở rộng KKT lần này không phải được làm lại từ đầu mà là mở rộng trên cơ sở kế thừa, kết nối và phát huy hiệu quả hệ thống hạ tầng hiện hữu. Khu vực mở rộng liền kề KKT hiện tại, gắn với các trục giao thông huyết mạch như QL1A, QL12C, đường ven biển, đường sắt Vũng Áng - Tân Ấp - Mụ Giạ và không gian biển kế cận, vì vậy khả năng huy động nguồn lực đầu tư tầng hạ tầng khá thuận lợi.

Về nguồn vốn, tỉnh xác định huy động tổng hợp nhiều kênh, trong đó Nhà nước đóng vai trò trò chơi “vòi ném”, còn khu vực kinh tế tư nhân là động lực chủ lực. Hà Tĩnh sẽ tiếp tục hỗ trợ thủ thuật tối đa nguồn vốn từ Trung tâm cho các công trình hạ tầng lớn hơn; đồng thời cân đối ngân sách địa phương để đầu tư có tâm tâm, nhất là giai đoạn đến năm 2030. Song song, việc khai thác hiệu quả đất thông qua đấu giá tại các đô thị, dịch vụ, khu đất có khả năng sinh lợi sẽ tạo nguồn năng lượng tái sinh đầu tư hạ tầng.

Điểm nhấn trong giai đoạn tới là thu hút mạnh doanh nghiệp trong và ngoài nước tham gia đầu tư, kinh doanh hạ tầng KKT, KCN, coi đây là lĩnh vực mở, khuyến khích xã hội hóa. Tỉnh sẽ tiếp tục cải cách cách hành chính một cách quyết định, thực chất, phát triển hiệu quả Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị, tạo môi trường thuận lợi để kinh tế tư nhân tham gia đi sâu vào phát triển hạ tầng, dịch vụ và hỗ trợ công nghiệp.

Cùng với đó, Tỉnh sẽ huy động đa dạng các nguồn vốn như FDI, ODA, tín dụng, vốn từ doanh nghiệp, gắn với nghiên cứu mô hình khu thương mại nhằm thúc đẩy mở rộng hợp tác quốc tế, kích thích dòng vốn đầu tư chất lượng cao. Hạ tầng xã hội trong KKT cũng được đặc biệt quan tâm thông qua việc kiểm soát, hoàn thiện chính sách ưu đãi để thu hút đầu tư vào giáo dục, y tế, đào tạo nghề, văn hóa - thể thao, qua đó bảo đảm phát triển KKT Vũng Áng không chỉ mạnh về sản xuất mà vẫn bền vững về xã hội và chất lượng cuộc sống.

3. Nâng cao chất lượng sống của người dân

Việc mở rộng KKT sẽ tác động trực tiếp đến đời sống dân cư trong khu vực dự án. Ban Quản lý KKT có những giải pháp gì để hài hòa hòa hữu ích giữa phát triển công nghiệp, đô thị với ổn định sinh kế, nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân địa phương, thưa ông?

Ông Trần Việt Hà: Việc mở rộng KKT Vũng Áng, về bản chất, là quyết định “mở khóa không gian phát triển” cho Hà Tĩnh. Nhưng chúng tôi xác định rất rõ: việc mở rộng không gian kinh tế không thể được đánh đổi bằng hỗn hợp đời sống xã hội. Người dân trong khu vực dự án phải là chủ thể thụ hưởng, chứ không chỉ là đối tượng chịu tác động.

Trước hết, ngay từ khâu quy kế hoạch, Ban Quản lý KKT Tỉnh định hướng theo nguyên tắc “không gian sinh kế đi trước”. Nghĩa là, các khu dân cư truyền thống, vùng nuôi trồng thủy sản, sản xuất nông nghiệp hiệu quả sẽ được nhanh chóng, tích lũy ngay từ đầu trong tổng thể không gian phát triển, thay vì tư duy giải tỏa rồi mới tính phương án sau. Cách tiếp cận này nhằm giảm xung đột đất đai giữ và ổn định đời sống cộng đồng.

Thứ hai, công bồi thường, tái định cư không chỉ dừng lại ở việc làm “đủ tiền”, mà hướng dẫn tới đủ điều kiện sống tốt hơn. Các khu tái sinh sẽ được quy định trong các bộ hạ tầng, y tế, giáo dục, không hoạt động. Bên bờ bồi thường bằng tiền, tỉnh nghiên cứu các hình thức linh hoạt hơn như bố trí đất ở, đất sản xuất hoặc quyền thuê dài hạn trong các dịch vụ, tạo sinh kế dài lâu cho người dân. Toàn bộ quy trình, đơn giá, trình thực hiện sẽ được công khai, minh bạch để tạo ra sự thuận lợi cho xã hội.

Bài hát với đó là bài toán chuyển đổi sinh kế. Ban Quản lý KKT sẽ phối hợp với doanh nghiệp xây dựng các chương trình đào tạo nghề với nhu cầu thực tế của khu kinh tế; ưu tiên tuyển dụng lao động tại chỗ, nhất là trong các lĩnh vực logistics, dịch vụ, công nghiệp phụ trợ, đô thị - du lịch. Người dân cũng được khuyến khích, hỗ trợ phát triển các dịch vụ bảo vệ tinh như nhà ở cho công nhân, thương mại, hậu cần, du lịch cộng đồng ven biển.

Cuối cùng, môi trường gặp sự cố và không thể tồn tại ở mức cao tiêu chuẩn. Việc giám sát chất lượng không khí, nước, môi trường biển sẽ được thực hiện thường xuyên; các hành lang xanh, vùng đệm giữa khu công nghiệp và khu dân cư được quy định rõ ràng. Môi trường dữ liệu sẽ được công khai cho người dân cùng giám sát, nhờ đó giảm bớt lo lắng và tăng niềm tin xã hội.

Chúng tôi cho rằng, chỉ khi hài hòa được lợi ích giữa phát triển công nghiệp - đô thị với ổn định sinh kế và chất lượng cuộc sống của người dân, KKT Vũng Áng mới có thể phát triển bền vững và lâu dài.

Nhìn về thời hạn đến năm 2050, ông kỳ vọng diện KKT Vũng Áng sẽ thay đổi như thế nào và đâu là dấu sao quan trọng để khẳng định Vũng Áng thực sự trở thành trung tâm động lực phát triển của Hà Tĩnh và khu vực Bắc Trung Bộ?

Ông Trần Việt Hà: Nhìn về thời gian dài hạn đến năm 2050, KKT Vũng Áng được kỳ vọng sẽ trở thành trung tâm công nghiệp - năng lượng - luyện kim và logistics hiện đại, là cửa yêu biển quốc tế trong chuỗi cung ứng toàn cầu, với hạt nhân là một mét nước sâu Vũng Áng - Sơn Dương và các dự án công nghiệp quy mô lớn, công nghệ cao.

Dấu sách khẳng định vai trò trung tâm động lực không chỉ ở quy mô đầu tư hay các dự án “tỷ đô”, mà còn ở hoàn thiện đồng bộ hạ tầng, hình thành hệ sinh thái công nghiệp - dịch vụ bền vững, gắn tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường môi trường và ổn định xã hội. Khi đó, Vũng Áng không chỉ là động lực của Hà Tĩnh mà còn là cực tăng trưởng quan trọng của vùng Bắc Trung Bộ.